เริ่มจากศรัทธากษัตริย์ผู้ที่พระราชดำริให้สร้าง
กษัตริย์ที่ทรงศรัทธาในพระพุทธศาสนา พระองค์เป็นองค์แรกที่ทรงผนวชเป็น ทำให้เกิดเป็นพระราชประเพณีที่พระมหากษัตริย์ต้องเสด็จออกผนวช พระองค์ทรงศึกษาพุทธลักษณะของพระพุทธเจ้าทรงเป็นนักออกแบบ ทรงพระราชนิพนธ์ไตรภูมิพระร่วง ทรงทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาอย่างมุ่งมั่น ทำให้พระพุทธศาสนารุ่งเรืองสุดขีด ทรงสร้างวัดวาอาราม เจดีย์ และพระพุทธรูปมากมายล้วนแต่มีพุทธศิลป์อันทรงคุณค่างดงามเป็นเลิศ ให้ไว้เป็นอารยธรรมมรดกแก่ชาติไทย
วันเวลามงคลฤกษ์แห่งศรัทธา การสร้างครั้งแรกขึ้น15ค่ำเดือน4 ปีพ.ศ. 1898หล่อพระทั้งสามองค์แต่มีพระพุทธชินราชที่หล่อไม่สำเร็จ ครั้งที่ประสพความสำเร็จ เป็นวัน ขึ้น8ค่ำเดือน6 ปีมะเส็งปีพ.ศ.1900 จะสังเกตได้ว่าเป็นอาทิตย์(7วัน)ก่อนวันสำคัญในศาสนาขององค์พระพุทธเจ้า “วันวิสาขะบูชา” เหตุที่เชื่อว่าพิธีคราวนี้เป็นพิธีที่บริสุทธิ์อย่างไม่สงสัยกษัตริย์ เจ้าฟ้า เจ้าขุนมูลนายและเหล่าบวงชน รวมใจ ที่ถือศีลปฏิบัติ อย่างเคร่งครัด ด้วยใจศรัทธาเป็นหนึ่งก่อน วันประสูติ ตรัสรู้ ปรินิพพาน ด้วยแรงศรัทธาที่เที่ยงแท้ พลังอันยิ่งใหญ่จึงเกิดขึ้น จนก่อกำเนิดพระปฏิมาที่งดงาม “พระพุทธชินราช” พุทธศิลป์คู่เมืองที่ เลอเลิศเป็นอัศจรรย์ เป็น หนึ่งในโลกก็ว่าได้เลย
ความศรัทธาของบรรพกษัตริย์
ถัดมาประมาณ100ปี สมเด็จพระบรมไตรโลกนารถได้ทรงขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ครองพิษณุโลก 25ปีและทรงเลื่อมใสในพุทธศาสนาเช่นเดียวกันกับพระมหาธรรมราชาที่1(ลิไท)ทรงดำเนินตามด้วยการผนวช 8 เดือน 15 วัน ทรงศึกษาพระพุทธศาสนา กำเนิดเทศมหาชาติมหาเวสสันดรชาดก ทรงสรรสร้าง สิ่งต่างให้กับพุทธศาสนา วัดจุฬามณี ,พระปรางค์และศิลปะต่างๆให้วัดวาอาราม ลายไทยอ่อนช้อย หากตามเอกสารที่กล่าวว่าซุ้มเรือนแก้วสร้างสมัยท่าน นี่ก็เป็นหมุดยืนยันในงานศิลปะและสื่อถึงพระราชอัจฉริยะทรงเข้าใจในพุทธศาสนาที่เสริมสร้างความสวยงามให้พระพุทธชินราช ที่พุทธประวัติกล่าวว่าหลังตรัสรู้ 49วัน มี7วันหรือหนึ่งสัปดาห์เทวดาทวยเทพนำซุ้มเรือนแก้วมาครอบ เสริมความเลื่อมใสให้กับพระพุทธเจ้าด้วยความศรัทธาและความชื่นชมโสมนัส ปิติยินดียิ่ง
จากผู้เฒ่านุ่งขาวมาช่วยสร้างและเมื่อประสพความสำเร็จแล้ว ช่องฟ้าเปิดผู้เฒ่าลอยขึ้นฟ้าหายไป
หากมาดูประวัติฯของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ความศรัทธาแม้จะมีศึกสงครามเสมอๆ พระองค์ยังทรงผนวชที่อุโบสถหลวงพ่อโตอีกด้วย หากพระองค์ได้เสด็จพระราชดำเนินไปไหนมาไหนหรือเสด็จกลับมาปีที่ท่านพระราชสมภพคือ พุทธศักราช 2098 ถัดจากปีสร้างพระพุทธชินราชครั้งแรก200ปีพอดีและปีที่คนไทยต้องศูนย์เสียมหาราชผู้กู้แผ่นดิน ปีมะเส็ง ขึ้น8เดือน6 พุทธศักราช 2148 ตลอด 50พระชนม์พรรษาที่ลงมาเพื่อช่วยก่อสร้างชาติ ทรงเหน็ดเหนื่อยพระวรกายมาโดยตลอด ทรงห่างบ้านห่างเมือง สร้างประวัติศาสตร์ด้วยการศึกสงคราม จนประเทศรอบข้างไม่กล้าเข้ารุกรานชาติไทย
ด้วยเหตุนี้เองความเชื่อในบางท่าน จึงเชื่อว่าพระวิญญาณหรือดวงพระหทัยของสามพระองค์นั้นทรงสถิตสร้างความศักดิ์สิทธิ์ให้พระพุทธชินราชคือพระวิษณุ(พระนารายณ์) ,องค์อัมรินทร์(ผู้เฒ่านุ่งขาว)และสมเด็จพระนเรศวรมหาราช มีความเชื่อของท่านผู้ใหญ่ผู้หนึ่งในประเทศ ได้ให้มีการทำพิธีนั่งญาณ ที่บ้านกร่าง จึงสื่อถ่ายทอดออกมาเป็นภาพสีน้ำมันที่ถ่ายทอดไว้ให้ยืนยันด้วยศรัทธา
ประมาณปีพุทธศักราช 2200กว่า สมเด็จพระนารายณ์มหาราชได้ทรงมาสร้างวังประทับยังพิษณุโลกดำเนินตามพระมหากษัตริย์ที่ทรงมีความเชื่อศรัทธา ในพระพุทธศาสนาจาก พระพุทธชินราช อุเทสิกเจดีย์ พระองค์ทรงนำจำลองรอยพระพุทธบาทมาจากเขาสุวรรณบรรพต จ.สระบุรี โดยได้ผ้าขาวทาบแบบ มาสร้างยังพิษณุโลกวัดจุฬามณีในมณฑป เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจให้กับประชาชนและทำหลักศิลาจารึกบันทึกประวัติศาสตร์ ทรงเล่าเรื่องของสมเด็จพระบรมไตรฯและของพระองค์เอง ได้ทรงพยายามปกปักรักษาพระพุทธศาสนาจารึกตอนท้ายมีนัยว่าหากผู้ใดทำลายวัดวาอาราม เคลื่อนย้ายสิ่งที่เกี่ยวข้องในพุทธศาสนาและพระภิกษุที่เผยแผ่ศาสนาให้เกิดวิบัติแก่ผู้นั้น
เชื่อว่านี่ก็เป็นศรัทธาอันยิ่งใหญ่ที่ได้ทรงกราบพระพุทธชินราชและเป็นความศักดิ์สิทธิ์ของพระพุทธชินราช ที่ให้มีพระมหากษัตริย์มาเผยแผ่พุทธศาสนาและปกป้องพิษณุโลกเมืองประวัติศาสตร์แห่งชาติไทย
ในเอกสารและประวัติต่างๆมีพระมหากษัตริย์ 22พระองค์ ได้ทรงเสด็จมากราบนมัสการถวายต้นไม้โพธิ์ทอง,โพธิ์เงิน บางพระองค์ได้ถวายเครื่องราชปฏิมาที่ทรงคุณค่าส่วนพระองค์ แด่พระพุทธชินราช แสดงถึงการน้อมถวายพระองค์ให้พระพุทธศาสนา ทั้งในพระราชพิธีเสด็จอย่างเป็นทางการหรือไม่ก็ตาม ถือเป็นประเพณีพระราชนิยม
ในปัจจุบันนี้เพียงท่านได้กราบนมัสการพระพุทธชินราช ความทุกข์กายทุกใจก็จะเหือดหายไปโดยที่เราไม่เคยถามและหาเหตุผลใดเลยมีเพียงความปราบปลื้มอิ่มใจอิ่มบุญ อย่าทำความดีและเชื่อในศรัทธาพระพุทธเจ้า ความเชื่อนั้นจึงบังเกิดเป็นพลัง ก่อเกิดความสำเร็จในคำอธิษฐาน นี่คือ ศรัทธาในพระพุทธชินราช พระคู่เมืองพิษณุโลกของเรา
*ทางวัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหารได้มีกำหนดการจัดพิธีที่ยิ่งให้ในทางสงฆ์เพื่อสวดเฉลิมฉลอง ทุกปีขึ้น 8 ค่ำเดือน 6 ในปีนี้ตรงกับวันที่ 17 พฤษภาคม 2556
**เรียนเชิญทุกท่านร่วมทำบุญในพิธีที่สำคัญ ณ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร ช่วยกันประชาสัมพันธ์งานพิธี ที่มาแห่งศรัทธาของพระพุทธชินราชและยังถวายเป็นพระราชกุศลให้กับสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและอีกที่ สืบเนื่องกัน ณ วัดตาปะขาวหายที่จัดงานศรัทธาที่ยิ่งใหญ่ในวันเดียวกัน นี้อีกด้วย
***เนื่องในวาระโอกาสนี้ ร่วมกันรักษาศีล ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้า เดือนสำคัญวันวิสาขะบูชา วันสากลของชาวพุทธศาสนาทั่วโลก และให้ทุกท่านคิดดีทำดีทุกๆลมหายใจ เริ่มใหม่ได้ทุกวัน เวลา
ขอบคุณข้อมูลจากหนังสือสูจิบัตร งานสมโภชวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ วรมหาวิหาร ผู้เรียบเรียงและข้อมูลจากแหล่งต่างๆ
กล้าณรงค์ ภักดิ์ประไพ
รถรางนำเที่ยวเมืองพิษณุโลก
8 พฤษภาคม 2556